گام پنجم 1: آشنایی با صورتهای فلکی فصل بهار
برای بهتر یافتن صورتهای فلکی بهار بهتر است از صورت فلکی خرس بزرگ یا دب اکبر و مشخص ترین قسمت آن که آبگردان بزرگ نام دارد استفاده کنید. برای یافتن آبگردان بزرگ در فصل بهار در ابتدای شب (مثلا ساعت ۹) رو به شمال بایستید و حدود ۶۰ درجه بالای افق را نگاه کنید (تقریبا دو سوم مسیر افق تا سرسو یا بالای سر) در این صورت حتما شکل مشخص آبگردان را که یک ملاقه را تداعی میکند تشخیص میدهید. آبگردان بزرگ تنها قسمت پشت و دم خرس را میسازد سایر قسمتهای بدن خرس را ستاره های کم نورتر درست میکنند که پیدا کردن آنها آسمانی تاریکتر و دقت بیشتری میخواهد اما وقتی پیدا شدند شکل واقعی یک خرس را در مقابل شما به نمایش میگذارند (شکل زیر).
حال اگر دو ستارۀ سر آبگردان (دُبه و مِراق) را به هم وصل کنید و امتداد دهید، از نزدیکی ستارۀ قطبی رد خواهید شد (شکل زیر). ستارۀ قطبی، ستارۀ انتهایی دسته آبگردان کوچک یا همان خرس کوچک است. سایر ستاره های خرس کوچک بسیار کم نور هستند و به سختی دیده میشوند.
همچنین اگر کمان دستۀ آبگردان را با همان قوس امتداد دهید به اولین ستارۀ پرنوری که می رسید ستاره نگهبان شمال یا سماک رامح از صورت فلکی گاوران (عوا) است. و در صورتی که همان قوس را باز هم امتداد دهید به ستارۀ پرنور دیگری می رسید که سنبله (سماک اعزل) نام دارد، که در صورت فلکی دوشیزه (خوشه) قرار دارد (شکل زیر). با دیدن ستاره های نگبان شمال و سنبله به راحتی سایر ستاره های صورتهای فلکی گاوران و خوشه را پیدا می کنید.
به همین ترتیب طبق نقشه با وصل کردن و امتداد دادن ستاره هایی که پیدا کرده اید، ستاره ها و صورتهای فلکی جدید را پیدا کنید.
صورتهای فلکی بهار
(شکل صورتهای فلکی را در نقشه کوچک پس از توضیحات ببینید و داستان اساطیری هر صورت فلکی را با کلیک بر روی لینک سبز رنگ بعد از توضیح هر صورت فلکی بخوانید)
۱- خرس بزرگ (دُب اکبر): صورت فلکی بزرگ است که شکل کلی یک خرس بزرگ را تداعی می کند. هفت تا از درخشانترین ستارگان آن به شکل ملاقه ای در آمده اند که شامل پشت و دم خرس است.
۲- شیر (اسد): این صورت فلکی شباهت کامل به نامی که برایش انتخاب شده دارد. ستارۀ قلب شیر یکی از ۲۰ ستارۀ پرنور آسمان است. این صورت فلکی از صورتهای منطقة البروج است.
۳- دوشیزه (خوشه): از صورتهای فلکی منطقة البروج و معرف الهۀ کشاورزی و حاصلخیزی در اساطیر یونان است. ستارگان این صورت فلکی به شکل یک جام در آمده اند. سنبله (سماک اعزل) ستارۀ مهتابی رنگ تابانی است که در انتهای این صورت فلکی قرار دارد.
۴- گاوران (عوا): این صورت فلکی شبیه بادبادکی به هوا رفته است. ستارۀ نگهبان شمال (سماک رامح) چهارمین ستارۀ درخشان آسمان است. با استفاده از انتهای خمیدۀ خرس بزرگ به عنوان راهنما این ستاره را بیابید.
۵- خرس کوچک (دُب اصغر): یا آبگردان کوچک. اغلب ستارگان خرس کوچک پریده رنگ هستند ولی جُدَی، همان ستارۀ قطبی، ستاره ای نسبتاً مشخص تر است.
۶- خرچنگ (سرطان): گروه ستارگان کم نوری است که بین صورتهای فلکی شیر و دو پیکر قرار گرفته است. خوشه ستاره ای کندوی عسل مثل لکه ای محو و کم رنگ در پس زمینۀ خرچنگ به چشم می خورد. این صورت نیز در منطقة البروج است. خوشه کندوی عسل به نام آخور نیز نامیده شده است و به همین ترتیب دو ستاره وسط خرچنگ خرهای جنوبی و شمالی نام دارند که دو طرف آخور مشغول غذا خوردن هستند.
۷- گیسو (گیسوان برنیس): مجموعه ای از ستارگان بسیار کم نور است و تنها صورت فلکی است که به نام یک شخصیت واقعی تاریخی نامگذاری شده . دور بینهای دو چشمی حدود ۳۰ ستاره در این صورت فلکی نشان می دهند.
۸- سیاهگوش: نام جانوری تیز چشم است. از گروهی ستارگان پریده رنگ تشکیل شده است. فقط چشمهای تیز بین قادرند آن را ببینند. به همین دلیل این نام برای آن انتخاب شده است.
۹- شیر کوچک: صورت فلکی کم نوری است که در سال ۱۶۹۰ میلادی به وسیلۀ یوهان هِوِلیوس اختر شناس آلمانی نامگذاری شده است.
۱۰- سگهای شکاری (تازیها): این صورت فلکی را هم در سال ۱۶۹۰ یوهان هِوِلیوس نامگذاری کرده است. سگها در پهنۀ آسمان به تعقیب خرسها پرداخته اند. پرنورترین ستاره تازیها به افتخار پادشاه انگلستان کُرکارُلی به معنی قلب چارلز نامیده شده است.
۱۱- مار آبی (شجاع): بلندترین صورت فلکی آسمان است. ستارگان کم نور آن روی خط بسیار گسترده ای قرار گرفته اند. سر آن از پنج ستاره کاملاً پیدا تشکیل شده است. فقط یک ستارۀ درخشان به نام فرد در این صورت فلکی دیده می شود.
۱۲- کلاغ (غراب): از چهار ستاره درست شده که در ناحیه نسبتاً خالی آسمان قرار دارند و قابل مشاهده هستند.
۱۳- جام (باطیه): گروه چهارتایی دیگری است که به صورت فلکی کلاغ شباهت دارد ولی پریده رنگ تر است.
موارد جالب توجه آسمان بهار
خوشه ستاره ای کندوی عسل: در صورت فلکی خرچنگ، خوشه ای کروی شامل حدود ۷۵ ستاره می باشد و ۵۱۵ سال نوری با زمین فاصله دارد. با چشم غیر مسلح در آسمانی صاف و کاملاً تاریک دنبالش بگردید. این خوشه مانند لکه مه آلود محوی دیده میشود که وسعتی حدود سه برابر قرص ماه کامل را در آسمان اشغال می کند.
خوشه ستاره ای گیسو: در بخشی از صورت فلکی گیسوان بِرِنیس چندین ستاره کم نور به شکل زیبایی مجتمع شده اند که در آسمانی تاریک و صاف منظره بسیار زیبا وخیال انگیزی می سازند. برای دیدن آنها دقیقا به وسط فاصله دوستاره کُرکارُلی و دم شیر نگاه کنید.
ستاره نگهبان شمال: یک غول قرمز رنگ است. پرنورترین ستاره نیمکره شمالی آسمان و چهارمین ستاره پرنور کل آسمان می باشد و ۳۴ سال نوری با زمین فاصله دارد. در ایران باستان آن را نگهبان شمال می دانستند و هم اکنون نیز بدین نام خوانده می شود. این ستاره در صورت فلکی گاوران قرار دارد.
ستاره قطبی: متعلق به همه فصلهاست.ستاره ای نه چندان پرنور اما بسیار مهم است چرا که مستقیما جهت شمال را همیشه به ما نشان می دهد. این ستاره در صورت فلکی خرس کوچک است و ۶۰۰ سال نوری با ما فاصله دارد.
ستاره های عِناق و سُها: عِناق ستاره وسطی دسته آبگردان بزرگ است و اگر درست چسبیده به آنرا نگاه کنید ستاره ای کم نور به نام سُها می بینید. البته عِناق و سُها ستاره دوگانه نیستند و هیچ ارتباطی با هم ندارند و فقط به این دلیل که از زاویه دید ما در یک راستا قرار دارند کنار هم دیده می شوند.
